2.    จากการศึกษาและปฏิบัติงานในรายวิชานี้ หากมีชาวบ้านชุมชนหนึ่งมาพูดกับนิสิตว่า “การทำงานพัฒนาสังคมไม่ได้เป็นเรื่องที่อาศัยหลักคิด หรือทฤษฏีใดๆ เลย มีเพียงแรงใจก็สามารถทำให้งานพัฒนาสำเร็จลุล่วงได้อย่างราบรื่น” นิสิตจะอภิปรายสิ่งที่ได้ฟังนี้อย่างไร พร้อมทั้งยกตัวอย่างประกอบที่เป็นรูปธรรมมาโดยละเอียด

        ข้าพเจ้าเห็นด้วยในระดับหนึ่งกับคำกล่าวที่ว่า “การทำงานพัฒนาสังคมไม่ได้เป็นเรื่องที่อาศัยหลักคิด หรือทฤษฏีใดๆ เลย มีเพียงแรงใจก็สามารถทำให้งานพัฒนาสำเร็จลุล่วงได้อย่างราบรื่น” เพราะนักพัฒนาที่ประสบความสำเร็จในการพัฒนาส่วนที่ข้าพเจ้ารู้จักส่วนใหญ่แล้ว มักเป็นเพียงปราชญ์ชาวบ้าน เป็นผู้นำชุมชน เป็นพระ เป็นหมอ เป็นผู้ไม่ได้ศึกษาทางด้วยการพัฒนาสังคมมาโดยตรง เช่น

         ประยงค์ รณรงค์ แห่งตำบลไม้เรียง เรียนจบเพียงชั้น ป.4 แต่สามารถสร้างเครือข่ายเกษตรกรผู้ปลูกยางพารา เป็นผู้นำเกษตรกร จนได้รับรางวัลและการยกย่องมากมายไม่ว่าจะเป็นประกาศเก